E-book KLASSE
achtergrond

Deel dit bericht

Werk, werk, werk

Geschreven door Roel
22 april 2016

Werkers in de Chinese Industrie

Werkloosheid in Nederland wil maar niet dalen

Ondanks de langzaam wat aantrekkende economie, wil het aantal werkloze Nederlanders nog niet hard dalen: eind 2015 waren er nog bijna 600.000 mensen werkloos, twee keer zo veel dan de ruim 300.000 werklozen die er waren in 2008, voor het losbarsten van de creditcrisis die vervolgens oversloeg naar de reële economie.

Daarbij komt dat het aantal mensen dat werk zoekt, in werkelijkheid veel groter is dan de cijfers die door het CBS worden gepubliceerd. Immers, iedereen die meer dan 2 uur per week werkt, wordt niet meegenomen in de werkloosheidsstatistieken.

Al met al staan we er niet best voor

Zomaar een paar koppen uit de media die ik voorbij heb zien komen:

Over dit laatste punt: Je hoeft geen hoog geschoolde econoom te zijn om te snappen dat dit soort maatregelen nauwelijks helpt. Om werk te kunnen vinden, moet het er wel zijn!

Nederland als de zieke man van Europa?

Hi-tech werk

Een kleine 20 jaar geleden was Duitsland de zieke man van Europa en keken de Duitsers vol bewondering naar Nederland, waar de banenmotor volop draaide. Nu is het zo’n beetje andersom: de Duitse economie draait heel behoorlijk, maar de Nederlandse wil maar niet op gang komen en het aantrekken van de werkgelegenheid al helemaal niet.

Het beeld nu is vergelijkbaar met het begin van de jaren negentig uit de vorige eeuw, voordat het eerste kabinet Kok van het scheppen van werk een zaak van de allerhoogste prioriteit maakte. Kok I ging van start met het motto “Werk, werk, werk.” Op allerlei manieren is de toenmalige regering aan de slag gegaan om werk te maken van hun kabinetsmotto, en zowaar, vanaf 1994 stijgt de werkgelegenheid sterk.

Of de methoden die Kok I gebruikte ook nu weer toepasbaar zijn, is maar de vraag, we leven intussen in een andere tijd, dus zijn ook andere maatregelen op hun plaats. Helaas is de noodzaak voor het zoeken naar effectieve maatregelen er niet minder op geworden. Eén van de redenen dat we in het westen van Europa na de tweede wereld oorlog een lange periode van betrekkelijke rust en stabiliteit gekend hebben, is gelegen in de economische voorspoed.

We hadden een groeiende middenklasse, die ervan uit kon gaan dat hun kinderen het beter zouden hebben dan zij zelf. Volop mogelijkheden om te leren en te studeren en een goed toekomstperspectief. Geen enkele reden voor structurele onrust of instabiliteit dus. Met het structureel verdwijnen van werkgelegenheid en het verdwijnen van de middenklasse is dat nu wel anders. Kijk maar naar de Banlieue’s in Parijs, de wijk Molenbeek in Brussel en naar al die andere plekken in Europa en Nederland waar autochtone én allochtone burgers zich vertwijfeld afvragen hoe ze aan een baan en een toekomstperspectief moeten komen.

Doelstellingen voor een duurzame economie
Paul Hawken - Ecology of Commerce (1993)

  1. Reductie energie & grondstof tot 20 %
    Het absolute verbruik van energie en natuurlijke grondstoffen op het noordelijk halfrond moet terug tot 20 % van het huidige niveau.
  2. Veilig, duurzaam en zinvol werk
    Zorg voor veilig, duurzaam en zinvol werk voor alle mensen.
  3. Hou rekening met menselijke natuur
    Mensen willen het goed hebben en zich ontplooien; uiteindelijk zullen ze elke vorm van milieubehoud verwerpen als die deze wensen in de weg staat.
  4. Hou rekening met marktmechanismen
    Plannen om milieubederf te stoppen gaan niet werken als er een grootschalige verandering van de marktmechanismen voor nodig is: mensen zijn in het algemeen maar beperkt bereid om meer te betalen voor duurzame producten.
  5. Bied uitzicht op beter leven
    Geef mensen het beeld van een wereld die kansen biedt, en niet een wereld die ze alles afneemt; een wereld waarin ze erbij horen.
  6. Streef naar volledig herstel
    Duurzaam alleen is niet genoeg, we moeten streven naar volledig herstel en een hernieuwde opbloei van beschadigde ecosystemen.
  7. Gebruik van wat direct beschikbaar is
    We zouden meer gebruik moeten maken van de natuurlijk beschikbare energie en plantengroei.
  8. Enthousiasme, streven naar duurzaamheid
    Regeringen, bedrijven en milieuorganisaties kunnen geen duurzame samenleving scheppen; die kan slechts tot stand komen door het totale effect van miljarden enthousiaste mensen. Door als bedrijf en als mens enthousiast aan het werk te gaan met deze doelen, kan een olievlek ontstaan die snel groter wordt en die uiteindelijk het tij kan keren.

Duurzame economie

In 1993 schreef Paul Hawken, één van de grondleggers van het denken over duurzame economie, zijn boek “The Ecology of Commerce.” Aan de ene kant gaf hij (toen al!) de urgentie aan van het ontwikkelen van een duurzame economie, maar aan de andere kant gaf hij ook een achttal doelstellingen om aan te werken om die duurzame economie te realiseren (zie kader).

Interessant vind ik dat hij in die doelstellingen al opnam dat we moeten “zorgen voor veilig, duurzaam en zinvol werk voor alle mensen (doelstelling 2)” en “uitzicht moeten bieden op een beter leven (doelstelling 5)."

Hawken zegt daarmee dat alleen als iedereen mee kan participeren in een samenleving, onder meer door zinvol werk, we weer een stabiele samenleving kunnen ontwikkelen, waarin ook ruimte is voor een duurzame ontwikkeling.

De buzz-woorden op het gebied van werkgelegenheid van dit moment zijn termen als innovatie en creativiteit en het helpen van mensen om een baan te vinden.

Dat laatste heb ik nooit zo goed begrepen en uit het onderzoek van het CPB (Trouw - 21-4-2016) blijkt nu zonneklaar dat het niet werkt. Helaas concludeert minister Asscher uit het onderzoek precies het tegenovergestelde: hij ziet het onderzoek als een ondersteuning van zijn beleid.

De twee andere tovermiddelen, innovatie en creativiteit vragen om mensen die hoog opgeleid zijn. En dat terwijl we juist zien dat het aantal leerlingen dat naar het VMBO gaat de laatste jaren juist weer stijgt, ofwel dat het opleidingsniveau dreigt af te nemen. Het beeld tekent zich daarmee af dat er andere maatregelen nodig zijn om werkgelegenheid te creëren dan het arsenaal waarmee onze regering zich op dit moment bedient. Er zijn dan ook verschillende economen die pleiten voor her-industrialisatie.

Waarom her-industrialisatie?

Als we kijken naar de Duitse economie, dan zien we dat het succes onlosmakelijk verbonden is met de sterke positie van haar industrie. Het toont aan dat de Duitse industrie een belangrijke bijdrage levert aan de economie door de export van de geproduceerde goederen. De toegevoegde waarde wordt in het land verdeeld, natuurlijk onder de aandeelhouders, maar ook de werknemers (werkgelegenheid en inkomen) en de overheid delen in de opbrengst (winst- en loonbelastingen).

Maar terwijl de industrie de primaire inkomstenbron is, zijn er ook veel secundaire effecten: uiteindelijk draait een groot deel van de dienstensector op de industrie: consultants, adviseurs op allerlei terreinen zoals veiligheid, werkomstandigheden, milieu en niet te vergeten logistiek en transport. Ook de financiering en verzekering die gepaard gaan met productie, vervoer, verkoop en consumptie van al die goederen moeten worden geregeld, werk voor een belangrijk deel van de financiële sector: de banken en verzekeraars.

Misschien wel het belangrijkste is innovatie – in de ogen van velen dé economische motor van de toekomst. Wat vaak vergeten wordt, is dat de industrie de belangrijkste motor van innovatie is en blijft: nieuwe producten, nieuwe processen, nieuwe business modellen… Ze vinden steeds weer hun oorsprong in de industrie. Ongeveer 80 % van de innovatie komt voor uit de industrie. Oorzaak is de noodzaak tot continu verbeteren van de concurrentiepositie: productiviteitsverbetering, ruimte maken voor nieuwe ontwikkelingen, toegevoegde waarde voor de klant verbeteren etc.

Geen innovatie zonder productie

Overigens is het verband ook omgekeerd: de Vlaamse hoogleraren Marc Lambrecht en Robert Boute schreven het al in 2013: Geen innovatie zonder productie! Met andere woorden als productie uit Europa (Nederland) verdwijnt, moeten we niet denken dat we de kennis en de innovatiekracht hier kunnen vasthouden – geen bedrijf gaat hier iets zitten te bedenken, om het vervolgens aan de andere kant van de wereld te testen en in productie te nemen. Uiteindelijk verdwijnt de kennis en de technologische vernieuwing mee naar de andere kant van de wereld.

Bijna overal in de westerse wereld (Europa en de VS) deed zich de afgelopen decennia een sterke de-industrialisering voor, maar sommige landen, waaronder Duitsland en ook de VS hebben ingezien dat dit op termijn rampzalig is voor de totale economie en zijn daarom begonnen met een beleid dat gericht is op her-industrialisering. Natuurlijk heeft Duitsland met zijn nog steeds belangrijke industriële basis hierbij een voorsprong, maar uiteindelijk hebben we ook in Nederland productiebedrijven die in hun niche uitblinken, minstens op Europees niveau en zelfs op wereldniveau. Het is nu zaak om die bedrijven te koesteren en te stimuleren om verder te groeien en tegelijkertijd om een klimaat te creëren waarin nieuwe spelers kunnen ontstaan. Alle grote wereldspelers zijn ooit klein begonnen!

Op weg naar de toekomst

Her-industrialisering is nodig én mogelijk.

Nóg hebben we in Nederland voldoende kennis en vernieuwingskracht om een krachtige industrie mogelijk te maken, maar de industrie van morgen zal er wel anders uitzien dan de industrie van gisteren. Duurzaam geproduceerde goederen, waarvan de materialen aan het einde van hun levenscyclus weer volledig bruikbaar zijn (“cradle to cradle”), inzetten op technologie voor duurzame energie opwekking, om maar een paar mogelijkheden te noemen.

Daarnaast is het voor de meeste bedrijven een illusie om te streven naar een puur “cost leadership,” in ons land met zijn hoge arbeidskosten is dat alleen mogelijk voor bedrijven die zeer vergaand geautomatiseerd zijn. Waar we wel op kunnen inzetten is differentiatie en verbreden en vergroten van de toegevoegde waarde – uiteindelijk de “echte” betekenis van “lean.” Daarnaast zou onze overheid zich moeten richten op verlaging van de kosten van arbeid en energie – dat helpt bedrijven om de concurrentiekracht te vergroten.

Het rapport van het CPB geeft aan dat het verlagen van het minimum loon zo’n beetje het enige instrument is dat wel werkt om werkgelegenheid te creëren – maar dat die maatregel ongewenst is omdat dit de armoede zou vergroten. Je hoeft wederom geen hogere wiskunde gestudeerd te hebben om vervolgens te kunnen bedenken dat het zelfde effect ook te bereiken is door het verlagen van de loonbelasting voor die minimumlonen – geen hogere armoede, maar wel hogere bedrijvigheid, waarbij de kosten voor de maatregel worden terugverdiend door de hogere arbeidsparticipatie.

Helaas kunnen we er niet omheen dat er in Nederland geen duidelijk industrieel beleid bestaat of in het beste geval wel bestaat, maar niet wordt uitgevoerd. Willen we de welvaart in ons land behouden – en we moeten de ambitie hebben ze juist te vergroten, omwille van een stabiele evenwichtige samenleving – dan kunnen we niet zonder her-industrialisering.

Hoe zit het in mijn eigen bedrijf?

Tot zo ver werkgelegenheid op nationaal of Europees niveau, maar hoe zit het eigenlijk op kleinere schaal?
Essentie voor elke onderneming is continuïteit, ontwikkeling en vernieuwing. Deze ingrediënten bieden de beste kansen op werk voor zo veel mogelijk mensen. Steeds beter worden in wat je doet; steeds opnieuw jezelf uitvinden. Dat kun je als ondernemer of manager niet alleen, dat doe je met je mensen. Ik heb daar een simpele en doeltreffende methode voor: KLASSE.

Essentie van deze methode is openstaan voor je omgeving (Kijken en Luisteren), afwegen van sterkten, bedreigingen en mogelijkheden in het licht van de doelstellingen (Analyseren), gebruik maken van de energie en potentie van je mensen (Serieus nemen) en doelgericht en reflecterend aan het werk (Systematisch aanpakken en Evalueren en bijstellen).

Wil je daar meer over weten?
Bel of mail me dan!

Logo

ResMutandis

Roel Haberkorn

logo

Verbinding tussen mens, techniek en organisatie

Vooral thuis in middelgrote industriële organisaties

Recente berichten


© ResMutandis Algemene voorwaarden linkedin